IK VOEL ME KWETSBAAR

‘Ik voel me kwetsbaar’ of ‘Je kwetsbaar opstellen’. Het zijn vaak gehoorde uitdrukkingen. Maar wat is dat: ‘je kwetsbaar voelen’ of ‘je kwetsbaar opstellen’? En, kloppen die termen eigenlijk wel bij wat er mee bedoeld wordt?

‘Je kwetsbaar opstellen’ of ‘je kwetsbaar voelen’ in een ongemakkelijke situatie waar dan ook: op je werk, in een therapiesetting, tijdens cursussen / opleidingen over persoonlijke ontwikkeling, bij teambuildingsactiviteiten of in gesprekken met je partner of vrienden. Maar wat is dat: ‘je kwetsbaar voelen’ of ‘je kwetsbaar opstellen’? En, is het wel zo verstandig om ‘je kwetsbaar op te stellen’? Want het woord ‘kwetsbaar’ heeft verwantschap met het woord ‘kwetsen’, beschadigen; of het woord kwetsuur – schade. Ik vermoed dat niemand zich zo wil openstellen dat die daardoor schade oploopt. Dus denk ik dat met ‘je kwetsbaar opstellen’ iets anders beoogd wordt.

Verbonden zijn met elkaar
We zijn als mensen relationele wezens, met een verlangen naar een veilige verbondenheid. Een verbondenheid waarin we mogen zijn wie we zijn, ook met onze gevoelens en emoties. Onze vreugde willen we graag delen en in onze pijn en verdriet hebben we steun nodig. Om onze behoefte te vervullen van nabijheid, bescherming, geborgenheid, veiligheid. Een omgeving waarin we er onvoorwaardelijk mogen-zijn-met-alles-wat-er-is. Zo weten we ons gehecht en verbonden met de ander. Dat verlangen naar verbondenheid en gekend zijn zit in (nagenoeg) ieder mens.

Raakbaar zijn
Wij zijn ook ‘raakbare mensen’ omdat we gevoelens en emoties kennen. Deze geven kleur aan het leven. Door onze gevoelens en emoties be-leven wij het leven. We ervaren in ons de blijdschap om iets moois, de boosheid om onrecht, het verdriet om het gemis, angst in het verlaten zijn. Het leven kan ons raken, soms zelfs diep raken. In die raakbaarheid we tegen iets naars oplopen; iets dat ons ‘raakt’, dat ons pijn kan doen. Dat is op zich niet zo’n probleem. We hebben een levenskracht, een veerkracht in ons, waardoor we het vermogen hebben om de geraaktheid in onszelf te kunnen ordenen; of anders gezegd: reguleren of ‘verwerken’. Na het doorleven van de pijnlijke ervaring volgt een hernieuwde balans. Dat alles kan bijdragen aan onze mentale groei als mens.
Als er een gebeurtenis is waardoor we heftig worden getroffen en uit balans zijn geraakt, meer dan we zelf kunnen dragen of zelf kunnen reguleren, dan is er de mogelijkheid om deze ervaring te verwerken samen met andere mensen, bijvoorbeeld familie, vrienden of hulpverleners.

Schade oplopen
Geraakt zijn verlangt naar verbinding. Dat is een hele normale, gezonde, menselijke behoefte. Verdriet verlangt naar steun. Boosheid verlangt naar erkenning. Angst verlangt naar geborgenheid. Blijdschap verlangt naar delen. Als die regulatie er niet is, omdat iemand zelf de (pijnlijke) gevoelens uit de weg gaat of als er geen derden zijn die kunnen helpen bij het reguleren of verwerken van die emoties, dan geeft een bepaalde vorm van ‘schade’. De geraaktheid kan niet helen en ontstaat er geen hernieuwde balans. De niet verwerkte emoties gaan vastzitten in het lichaam, waardoor je spanningen gaat voelen. Het beïnvloedt ook de manier waarop we naar ons zelf kijken (vaak op een negatieve manier) en hoe we de omgeving ervaren (vaak als ‘bedreigend’).
Kwetsbaarheid (uit schade) komt daarom ná de raakbaarheid, ná een ‘geraakt zijn’, waarbij de ervaring niet adequaat verwerkt is. Je ‘kwetsbaar voelen’ is daarom altijd gerelateerd aan eerder opgelopen schade.

Ik voel me kwetsbaar
Terug naar de uitdrukking “Ik voel me kwetsbaar”. Wat er op zo’n moment eigenlijk gebeurt is dat je in een bepaalde situatie (onbewust) de pijn, de schade, de kwetsing die je in het verleden hebt opgelopen weer opnieuw voelt in het heden. Er ontstaat dan in het heden vaak een angst om de eerder opgelopen schade, de oude pijn, weer opnieuw door te moeten maken of opnieuw op te lopen. Echter, meestal ben je op dat moment niet zo bewust van wat die eerder opgelopen schade of pijn is. Je voelt wel de lichamelijke en emotionele reacties maar wat er precies speelt, waarom je dit voelt, dat ben je meestal niet bewust. Het verleden en het heden worden op dat moment razendsnel door elkaar gevlochten en ontstaat er een kluwen aan gedachten en emoties waarin het niet meer duidelijk is wat hiervan uit het verleden is en wat hiervan uit het heden is. Uit zelfbescherming wordt er dan een muurtje opgetrokken, is er een alertheid en ben je op je hoede.

Ik laat me niet meer raken
Als je die kwetsbaarheid vaker of intensief hebt ervaren, als de balans in je niet op een goede manier is hervonden, zal je in verbinding met de ander mogelijk een terugtrekkende beweging gaan maken als het gaat om het delen van je gevoelens. Uit angst om weer gekwetst te worden doen mensen de deur naar hun gevoelens, naar het raakbaar-mens-zijn, dicht. Onder het motto: “Ik laat me niet meer raken, zodat ik ook niet meer gekwetst kan worden”. Je groot houden, je vermannen, je schrap zetten, je wapenen, je pantseren, je niet laten zien, je niet laten kennen. Dat verhard je, letterlijk. Het geeft spanning in je lichaam. Een spanning die op de duur zelfs lichamelijke klachten kan geven.
Ook gaat die spanning ten koste van de verbinding met de ander. Je komt meer alleen te staan, daar waar je de ander juist nodig hebt om uit dat isolement te komen. Er kan een stille strijd in je ontstaan: tussen een vlucht van het raakbaar-mens-zijn en een verlangen naar de nabijheid van de ander die je juist nodig hebt.

Kwetsbaar of raakbaar
Je bewust kwetsbaar willen opstellen? Ik vraag het me af. Ik vermoed dat mensen vooral bedoelen dat ze zich raakbaar willen opstellen. Om de muur van bescherming van “Ik laat me niet meer raken” af te breken. Om de gevoelens en emoties die er zijn, te be-leven, weer tot leven te laten komen. Om zo in het contact te kunnen komen met oude pijnen. Om de ervaringen uit het verleden én heden nu wel te durven aankijken en omarmen. Dat biedt de mogelijkheid om ze alsnog te verwerken en om verkeerde aannames of overtuigingen die ontstaan zijn, te veranderen.

Moed
En daar is moed voor nodig, want dat kan heel spannend zijn! Is er nu wel iemand voor je, die zorgt dat je niet opnieuw alleen komt te staan? Dat aangaan verdient veel respect en waardering.

Foto boven artikel: jilbert-ebrahimi-pVEcNabAg9o-unsplash
Tekening in artikel komt uit het prachtige boek: De jongen, de mol, de vos en het paard van Charlie Mackesy